MỐI QUAN HỆ GIỮA PHƯƠNG NGỮ VỚI MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN TỪ GÓC NHÌN CỦA NGÔN NGỮ HỌC SINH THÁI (Trên tư liệu từ địa phương Nam Bộ)

Tóm tắt

TÓM TẮT: Bài viết này nghiên cứu mối quan hệ tương tác phức tạp giữa ngôn ngữ và môi trường,
đặc biệt tập trung vào vốn từ địa phương Nam Bộ (PNN) dưới góc nhìn của Ngôn ngữ học sinh thái
(Ecolinguistics). Ngôn ngữ học sinh thái là lĩnh vực liên ngành nghiên cứu cách ngôn ngữ phản ánh,
định hình và chịu ảnh hưởng của thế giới tự nhiên và xã hội xung quanh. Dựa trên nguyên lí rằng môi
trường vật chất ảnh hưởng đến ngôn ngữ, tiêu biểu là từ vựng, nghiên cứu đã khảo sát vốn từ vựng địa
phương Nam Bộ và chỉ ra rằng chúng phản ánh sâu sắc môi trường sông nước đặc trưng.
Các dữ liệu khảo sát cho thấy sự phong phú của từ ngữ chỉ các trạng thái nước, thủy triều (với 49 từ
như nước chết, nước nhảy, nước ròng, nước lớn), lớp từ chỉ địa hình thấp trũng (như bưng, lung, rạch,
xẻo) và lớp từ địa phương chỉ địa hình được sử dụng trong việc đặt địa danh là bằng chứng rõ rệt của
một nền văn minh sông nước. Những từ ngữ này không chỉ có chức năng giao tiếp mà còn mã hóa tri
thức dân gian và kinh nghiệm sinh thái bản địa, thể hiện lối sống "thuận thiên" và khả năng thích nghi
bền vững của cư dân Nam Bộ với môi trường tự nhiên đặc thù của họ.
TỪ KHOÁ: Ngôn ngữ học sinh thái; từ địa phương Nam Bộ; tri thức sinh thái bản địa; môi trường
sông nước