ĐỐI CHIẾU HIỆN TƯỢNG TỪ CHUYỂN LOẠI TRONG TIẾNG VIỆT VỚI TIẾNG HÁN (CỔ VÀ HIỆN ĐẠI) TỪ GÓC NHÌN LOẠI HÌNH HỌC

Tóm tắt

Bài viết tiến hành đối chiếu hiện tượng từ chuyển loại (word class conversion) trong tiếng Việt và tiếng Hán ở hai giai đoạn lịch sử: tiếng Hán cổ (văn ngôn) và tiếng Hán hiện đại (phổ thông thoại). Cả hai ngôn ngữ đều thuộc loại hình đơn lập (isolating languages), tuy vậy cơ chế và đặc điểm từ chuyển loại giữa chúng lại có những điểm tương đồng và khác biệt đáng chú ý, xuất phát từ những đặc trưng cú pháp, từ vựng học và lịch sử phát triển khác nhau. Bài viết tập trung làm rõ bốn vấn đề cốt lõi: (1) đặc điểm cơ chế từ chuyển loại trong tiếng Hán cổ, nơi chuyển loại theo ngữ cảnh cú pháp đạt đến mức độ cao nhất; (2) sự biến đổi của cơ chế chuyển loại từ tiếng Hán cổ sang tiếng Hán hiện đại dưới tác động của quá trình song tiết hóa và phức hóa từ vựng; (3) đặc điểm từ chuyển loại trong tiếng Việt hiện đại; và (4) những điểm tương đồng và khác biệt mang tính loại hình học giữa hai ngôn ngữ. Nghiên cứu cho thấy rằng mặc dù cùng là ngôn ngữ đơn lập, tiếng Hán cổ và tiếng Việt có những khác biệt đáng kể trong phạm vi, tần suất và phương thức thực hiện từ chuyển loại, phản ánh những đặc trưng loại hình học riêng của mỗi ngôn ngữ.