CẤU TRÚC THỨC TRONG CÂU GHÉP CHÍNH PHỤ CHỈ ĐIỀU KIỆN/ GIẢ THIẾT TIẾNG VIỆT (Cứ liệu từ tiểu thuyết “Lá ngọc cành vàng” của Nguyễn Công Hoan và “Mắt biếc” của Nguyễn Nhật Ánh)

Tóm tắt

TÓM TẮT: Bài viết thảo luận vấn đề về cấu trúc thức trong câu ghép chính phụ chỉ điều kiện/ giả
thiết - hệ quả của tiếng Việt thông qua cứ liệu từ hai quyển tiểu thuyết nổi tiếng gồm “Lá ngọc cành
vàng” của Nguyễn Công Hoan và “Mắt biếc” của Nguyễn Nhật Ánh được sáng tác cách nhau hơn nữa
thế kỉ để tìm sự khác biệt trong cách dùng câu ghép giả định/ giả thiết để thể hiện ý kiến, quan điểm,
nhận thức của chủ thể hành động với đa dạng các cấu trúc thức được sử dụng trong quá trình hội thoại.
Nghiên cứu chỉ ra rằng bên cạnh những điểm chung thì tác phẩm của Nguyễn Công Hoan có khuynh
hướng dùng nhiều cấu trúc “Giá… thì…” để bày tỏ quan điểm của người nói/ viết trong khi cặp quan hệ
từ này lại vắng mặt trong cách biểu đạt của tác phẩm còn lại. Điều này có thể là do cụm quan hệ từ vừa
nói trên mang theo hơi hướng cổ điển và do vậy ít được dùng trong giai đoạn cận hiện đại. Điều được
làm sáng tỏ trong bài nghiên cứu này là, dù chỉ với bốn loại cấu trúc thức (cấu trúc thức thức trình bày,
cấu trúc thức cầu khiến, cấu trúc thức thức nghi vấn, và cấu trúc thức thức cảm thán) tất cả các ý tưởng,
quan điểm, nhận thức, tâm trạng của người phát ngôn đều được diển đạt một cách trọn vẹn dưới các loại
câu tương ứng, bao gồm câu ghép giả định/ giả thiết và không có sự tồn tại của thức giả định (dùng để
diển tả mong ước hay giả thiết) trong tiếng Việt như trong một số ngôn ngữ biến hình.
TỪ KHÓA: Cấu trúc câu; cấu trúc thức; ngữ pháp chức năng hệ thống; câu ghép giả định/ giả thiết;
tiếng Việt.