ĐẶC ĐIỂM NGỮ DỤNG CỦA ĐẠI TỪ NHÂN XƯNG “ANATA” TRONG TIẾNG NHẬT

Tóm tắt

TÓM TẮT: Trong giao tiếp ngôn ngữ, đại từ nhân xưng là bộ phận quan trọng đầu tiên, bởi vì
không thể có giao tiếp mà không có xưng hô. Tiếng Nhật có hệ thống xưng hô khá phức tạp, do sự đa
dạng về kiểu loại, phong phú về sắc thái biểu cảm. Đó là vì trong tiếng Nhật tồn tại tới 4 kiểu phương
tiện, là đại từ phương vị, đại từ nhân xưng, từ chỉ quan hệ thân tộc, từ chỉ chức vụ, trong đó 2 kiểu
đầu là đại từ chân chính, 2 kiểu sau là đại từ chuyển hóa. Khác với từ thân tộc, hay từ chỉ chức vụ có
chỉ xuất và biểu đạt liên nhân xác định, đại từ nhân xưng tiếng Nhật có chỉ xuất luân phiên, có biểu
cảm rất đa dạng, và điều này cũng gây khó cho người nước ngoài học tiếng Nhật cũng như việc dịch
thuật Nhật-Việt, Việt-Nhật.
Căn cứ trên đặc trưng giao tiếp của người Nhật, là rất chú trọng Aite 相手– người đối thoại, chúng
tôi cho rằng, so với ngôi thứ nhất, ngôi thứ hai được cân nhắc lựa chọn kĩ hơn. Là trung tâm trong
các đại từ ngôi thứ hai, nhưng Anata lại có nghĩa ngữ dụng khá phức tạp, với biên độ biểu thái rộng,
thậm chí trái ngược nhau, gây khó không ít cho người học. Trong bài viết này, chúng tôi phân tích
đặc điểm ngữ dụng của đại từ Anata, góp phần lí giải tính đa diện của đại từ này. Phương pháp
nghiên cứu áp dụng trong bài là khảo sát, phân tích diễn ngôn bản gốc và đối chiếu bản dịch tác phẩm
văn học Nhật Bản và Việt Nam.
TỪ KHÓA: tiếng Nhật; đại từ nhân xưng; Anata; trung tính; tiêu cực; tích cực