YẾU TỐ VĂN HÓA ẨN TRONG DỊCH TÊN RIÊNG TỪ TIẾNG VIỆT SANG TIẾNG ANH

Tóm tắt

TÓM TẮT: Bài báo này nhằm đánh giá tương đương dịch thuật Việt-Anh ở khía cạnh dịch tên
riêng trên một tác phẩm văn học: bản tiếng Việt là “Hàng nước Cô Dần” của nhà văn Thạch Lam và
bản dịch sang tiếng Anh là “The Little Tea Seller” của nhóm dịch giả Cowan, M., Swetland, C., Đặng
Thế Bính, Farrington, P., Hodgkin, E., & Hữu Ngọc. Cả bản gốc và bản dịch được chọn in trong
tuyển tập song ngữ Việt-Anh “Hanoi of the thirty-six streets and guild” ra mắt năm 1982 bởi Nhà
xuất bản Ngoại văn, Hà Nội (Foreign Languages Pulishing House, Hà Nội, 1982). Việc phân tích,
đánh giá chủ yếu theo đường hướng định tính, dựa trên cơ sở phân loại tương đương dịch thuật của
Kade (1968), kết hợp với cách xác định mức độ tương đương của Catford (1965). Kết quả nghiên cứu
cho thấy, về hình thức, hầu hết tên riêng tiếng Việt được chuyển dịch nguyên sang tiếng Anh sau khi
bỏ đi dấu (thanh), nhưng về nội dung, cụ thể nghĩa biểu cảm-yếu tố văn hóa của tên riêng chưa được
bộc lộ, tức là chưa truyền tải được nội hàm văn hóa của tên riêng nhân vật. Thậm chí, một vài trường
hợp dịch giả lược bỏ tên riêng, không dịch mà quy chiếu để thay thế, hay chuyển từ danh từ riêng
sang danh từ chung. Từ đó, bài viết đưa ra gợi ý về cách dịch tên riêng trong tác phẩm văn chương.
Ngoài cách dịch giữ nguyên tên riêng, dịch giả rất cần có chú thích, giải thích thêm ở cuối trang với
những tên riêng ẩn chứa yếu tố văn hóa của ngôn ngữ nguồn, để độc giả đích có thể hiểu sâu hơn nội
hàm ý nghĩa của tên riêng như một nét đặc trưng văn hóa của từng dân tộc.
TỪ KHÓA: chất lượng; bản dịch; đánh giá; yếu tố văn hóa; tên riêng.